İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimi azaltmak amacıyla güncellenmiş bir 14 maddelik öneri sundu. ABD ile Tahran arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik yapılan görüşmeler devam ederken, ABD Başkanı Donald Trump, yeni askeri seçenekleri de gündemde tutuyor. Trump, “Kötü bir şey yaparlarsa bu ihtimal gerçekleşebilir… şimdilik bekleyip göreceğiz” şeklinde bir açıklama yaptı. Bu sözler, İran’ın geçen hafta Pakistan aracılığıyla Washington’a ilettiği güncellenmiş planın ardından geldi.
**14 Maddelik Planın Ana Hatları Neler?**
İran’ın sunduğu 14 maddelik plan, resmi olarak yayınlanmamış olsa da, ortaya çıkan bilgiler (özellikle Axios ve bölgesel kaynaklardan) bu planın ana hatlarını içermektedir. İşte planın temel maddeleri:
1. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik tüm askeri faaliyetlerinin durdurulması.
2. Kalıcı bir ateşkes için uluslararası bir güvence mekanizmasının oluşturulması.
3. ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması.
4. Hürmüz Boğazı’nın yeniden faaliyete geçirilmesi.
5. Boğazın açılmasının ardından güvenlik ve kontrolün İran’a devredilmesi.
6. Hürmüz konusunda yaklaşık bir aylık teknik ve diplomatik müzakerelerin yapılması.
7. İran ve Lübnan’daki çatışmaların eş zamanlı sona erdirilmesi.
8. ABD’nin İran’a karşı yeni askeri saldırılarda bulunmayacağına dair taahhüt verilmesi.
9. Taraflar arasında güven artırıcı önlemlerin hayata geçirilmesi.
10. Ekonomik yaptırımların aşamalı olarak hafifletilmesi.
11. İran’ın uluslararası ticarete yeniden erişiminin sağlanması.
12. Nükleer müzakerelerin ilk aşamada gündem dışı bırakılması.
13. İlk anlaşmadan sonra nükleer dosya için ayrı bir müzakere sürecinin başlatılması.
14. İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının ilerleyen aşamada tanınması.
Bu planın dikkat çekici yanı, İran’ın önce savaş ve abluka krizini çözmeyi, ardından nükleer konuları ele almayı istemesidir. Oysa ABD, nükleer meselelerin öncelikli olarak çözülmesini şart koşuyor.
**Müzakere Süreci ve Askeri Seçenekler**
Plan, Hürmüz Boğazı’nın açılması, İran limanlarına uygulanan ablukaların kaldırılması ve İran ile Lübnan’daki savaşın kalıcı sonlandırılması için bir aylık bir müzakere süreci öngörüyor. Nükleer program konusundaki yeni müzakerelerin ise bu ilk anlaşmanın ardından başlayabileceği belirtiliyor.
Trump, İran’ın önerisini değerlendireceğini ifade etse de, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda planın kabul edilebilir olmadığını ima etti. Trump, “İran, son 47 yılda dünyaya verdiği zarar için henüz yeterince bedel ödemedi” dedi.
İran ise, olası bir çatışmanın yeniden alevlenebileceği yönünde uyarılarda bulundu. İran Silahlı Kuvvetleri’nden bir yetkili, ABD ile gerilimin yeniden tırmanabileceğini vurgulayarak, ordunun her türlü senaryoya hazır olduğunu belirtti. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, “Top artık Washington’un sahasında. Ya diplomasi ya da çatışma yolunu seçecekler” açıklamasında bulundu.
**Devam Eden Gerilim**
İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları ile Tahran’ın buna verdiği yanıtlar, 8 Nisan’dan bu yana geçerli olan ateşkesi zora soktu. Ancak taraflar arasındaki görüş ayrılıkları devam ederken, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutması kriz çözümünü daha da zorlaştırıyor.
